Category Archive Szkoda całkowita

ByDaniel

Szkoda całkowita i częściowa w perspektywie orzecznictwa

Po przeczytaniu tytułu niniejszego tekstu rodzi się pytanie, czym są wskazane w nim dwa typy szkody? Kierując się wciąż aktualnym, choć wydanym prawie trzydzieści lat temu, wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 12 lutego 1992 r., I ACr 30/92, można powiedzieć, że:

szkoda częściowa występuje, gdy samochód nadaje się do naprawy, a koszt przywrócenia go do stanu sprzed wystąpienia szkody nie jest wyższy, niż jego wartość z dnia ustalenia wysokości odszkodowania.

– szkoda całkowita (https://superpolisa.pl/faq/szkoda-calkowita-jak-jest-liczona-wysokosc-odszkodowania/) zachodzi, jeżeli pojazd nie nadaje się do naprawy lub gdy koszty naprawy są tak znaczne, że przekraczają jego wartość obliczoną na dzień likwidacji szkody.

Oczywiście te same zasady dotyczą innych rzeczy, zarówno ruchomości, jak i nieruchomości.

Praktyczne trudności

Mimo jasnych definicji, problematyczne pozostaje rozróżnienie szkody całkowitej i częściowej w sytuacjach, gdy ubezpieczona rzecz nie zostanie całkowicie utracona, lecz jedynie uszkodzona w stopniu na tyle małym, że możliwe jest jej przywrócenie do stanu poprzedniego. Przyjęcie przez ubezpieczyciela, że wystąpiła szkoda całkowita ze względu na zbyt wysokie koszty naprawy może okazać się niekorzystne dla ubezpieczającego, tym bardziej że poszkodowany jest uprawniony do domagania się odszkodowania w kwocie, która odpowiada szacunkowym kosztom naprawy. To uprawnienie nie jest uwarunkowane rzeczywistym przeprowadzeniem odpowiednich prac.

W sprawach dotyczących ubezpieczenia OC posiadaczy samochodów Sąd Najwyższy negował prawo uznania przez zakład ubezpieczeń szkody za całkowitą w sytuacji, gdy koszt naprawy nie był wyższy od wartości pojazdu z chwili szkody (np. postanowienie z 12 stycznia 2006 r., III CZP 76/05). W wyroku z 6 listopada 2015 r., II CSK 58/15, SN uznał, że jeśli mamy do czynienia z budynkiem zabytkowym, żądanie doprowadzenia go do stanu sprzed wystąpienia szkody (czyli restytucji) może okazać się zasadne również, jeśli koszty prac przewyższają (i to nawet znacząco) wartość zabytku przed szkodą. Można to per analogiam odnieść do samochodów i innych pojazdów zabytkowych ze względu na ich wartość kulturową i artystyczną.

Granice swobody umów

Niezadowolenie kierowców budzi powszechne dążenie zakładów ubezpieczeniowych do kwalifikacji szkód jako całkowitych, a co za tym idzie ich likwidacji przez wypłatę sumy odpowiadającej różnicy wartości samochodu nieuszkodzonego i wraku. Praktykę tę zwalczano w piśmiennictwie prawniczym, wskazując na niedopuszczalność narzucania ubezpieczającemu sposobu naprawienia szkody. Argument ten opiera się na jednej z podstawowych zasad prawa deliktowego, zgodnie z którą poszkodowany może wybrać między zapłatą odszkodowania a przywróceniem do stanu poprzedniego (art. 363 § 1 k.c.). Oprócz tego, przyjęcie zaistnienia szkody całkowitej prowadzi do utraty prawa wyboru również w sytuacji, gdy restytucja jest możliwa bez ponoszenia nadmiernych kosztów.

Wobec tego rodzi się pytanie, czy w ogólnych warunkach ubezpieczenia można umieścić zastrzeżenie, iż za szkodę całkowitą będzie uznana szkoda generująca koszty naprawy niższe, niż wartość pojazdu sprzed wypadku? Bartosz Kucharski pisze, że na gruncie ubezpieczenia OC nie jest to dopuszczalne ze względu na zasady akcesoryjności ubezpieczenia i pełności odszkodowania. Przeciwko takiemu ujęciu szkody całkowitej przemawiają też argumenty odwołujące się do art. 363 i 822 k.c. Tenże Autor wskazuje jednak, że powyższa definicja szkody całkowitej jest dopuszczalna w OWU AC, co wynika z zakresu swobody ubezpieczyciela określonej przez art. 807 k.c. oraz art. 16 Ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. Mimo to, trudno nie wziąć pod uwagę możliwości kontroli OWU na podstawie przepisów o klauzulach abuzywnych, czyli art. 3851 – 3853 k.c.